Coraz więcej badań analizuje możliwe powiązania między funkcjonowaniem jelit, układem odpornościowym i zdrowiem psychicznym. Szczególne zainteresowanie budzi tzw. oś jelitowo-mózgowa, czyli sieć połączeń między przewodem pokarmowym, układem nerwowym i odpornościowym. W najnowszym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Scientific Reports naukowcy sprawdzili, czy skład mikrobioty jelitowej i markery stanu zapalnego są związane z objawami ADHD, stresem, lękiem i obniżonym nastrojem u młodych dorosłych. Wyniki sugerują, że pewne zależności mogą istnieć, jednak ich znaczenie kliniczne wymaga dalszych badań.
Czym jest mikrobiota jelitowa i na czym polega jej związek z ADHD?
Mikrobiota jelitowa to społeczność bakterii, wirusów i innych mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokarmowym. Naukowcy badają, czy niektóre cechy mikrobioty mogą być powiązane z funkcjonowaniem mózgu, zachowaniem i zdrowiem psychicznym poprzez tzw. oś jelitowo-mózgową.
ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) jest zaburzeniem neurorozwojowym związanym głównie z trudnościami w koncentracji, impulsywnością i nadmierną aktywnością. Badacze analizują obecnie, czy czynniki biologiczne, w tym mikrobiota jelitowa i procesy zapalne, mogą być jednym z elementów wpływających na występowanie objawów ADHD.
Co mówią aktualne badania?
Co zaobserwowali badacze?
Badanie objęło 411 uczestników duńskiej kohorty COPSAC2000 w wieku 18 lat. Naukowcy oceniali:
- objawy ADHD za pomocą kwestionariusza ASRS,
- objawy depresji, lęku i stresu za pomocą DASS-21,
- skład mikrobioty jelitowej na podstawie próbek kału,
- poziom stanu zapalnego przy użyciu markera GlycA przed i po standaryzowanym posiłku.
Najważniejsze wyniki:
- U mężczyzn wyższe wyniki w skali ADHD były istotnie związane z wyższymi poziomami GlycA na czczo i po posiłku.
- U mężczyzn wyższe nasilenie objawów ADHD wiązało się także z większą aktywnością bakteryjnego szlaku syntezy tryptofanu.
- Związki między mikrobiotą jelitową a objawami depresji, lęku i stresu były słabe.
- Nie stwierdzono równie wyraźnych zależności u kobiet.
Jak autorzy interpretują wyniki?
Autorzy sugerują, że objawy ADHD mogą być związane zarówno z odpowiedzią zapalną organizmu po posiłku, jak i z określonymi funkcjami mikrobioty jelitowej. Zwracają uwagę, że szczególnie interesujący okazał się związek między objawami ADHD a bakteryjnym metabolizmem tryptofanu – aminokwasu wykorzystywanego między innymi do produkcji serotoniny.
Jakie są ograniczenia badań?
- Badanie było przekrojowe, więc nie pozwala ustalić przyczynowości.
- Uczestnicy nie mieli klinicznie potwierdzonej diagnozy ADHD – oceniano wyłącznie nasilenie objawów.
- Wszyscy uczestnicy pochodzili ze specyficznej kohorty, w której matki chorowały na astmę.
- Wyniki wymagają potwierdzenia w innych populacjach.
Najważniejsze badania omówione w artykule
| Publikacja | Typ badania | Najważniejszy wynik |
| Associations of the gut microbiome and inflammatory markers with ADHD symptoms and mental health in young adults (Scientific Reports, 2025) | Badanie kohortowe przekrojowe | U mężczyzn wyższe nasilenie objawów ADHD było związane z wyższym poziomem GlycA oraz aktywnością szlaku syntezy tryptofanu w mikrobiocie jelitowej. |
Co wiemy, a czego jeszcze nie wiemy?
Co potwierdzają badania?
- Istnieją obserwowalne związki między objawami ADHD a wybranymi markerami zapalnymi.
- W badanej grupie wykryto zależności między ADHD a określonymi funkcjami mikrobioty jelitowej.
Co sugerują autorzy?
- Oś jelitowo-mózgowa może odgrywać rolę w mechanizmach związanych z ADHD.
- Stan zapalny po posiłku może być jednym z elementów wymagających dalszej analizy.
Co nadal pozostaje przedmiotem badań?
- Czy obserwowane zależności mają charakter przyczynowy.
- Czy podobne wyniki występują w innych grupach wiekowych.
- Jakie mechanizmy biologiczne mogą odpowiadać za zaobserwowane związki.
Najważniejsze liczby z badań
- Liczba publikacji: 1
- Liczba uczestników: 411
- Wiek uczestników: 18 lat
- Najważniejszy wynik praktyczny: związek objawów ADHD z poziomem GlycA i aktywnością szlaku syntezy tryptofanu u mężczyzn
- Poziom dowodów: wstępny (badanie obserwacyjne przekrojowe)
Jak rozumieć ten problem w praktyce?
Badanie nie oznacza, że problemy z koncentracją wynikają z mikrobioty jelitowej ani że zmiana mikrobioty rozwiąże trudności związane z ADHD. Wyniki pokazują jedynie, że pewne cechy mikrobioty i odpowiedzi zapalnej organizmu współwystępowały z nasileniem objawów w badanej grupie młodych dorosłych.
Dla rodziców i nauczycieli oznacza to przede wszystkim, że ADHD jest złożonym zaburzeniem, na które może wpływać wiele czynników biologicznych, środowiskowych i rozwojowych.
Co może wspierać dziecko lub osobę dorosłą?
Konsultacja specjalistyczna
Interpretacja objawów ADHD powinna opierać się na pełnej ocenie klinicznej, a nie na pojedynczych wynikach badań biologicznych.
Wieloczynnikowe spojrzenie na trudności
Autorzy badania podkreślają, że mikrobiota i stan zapalny mogą stanowić jedynie część szerszego obrazu funkcjonowania organizmu.
Korzystanie z dodatkowych źródeł danych
Narzędzia takie jak biomarkery lub badania wspierające proces diagnostyczny mogą dostarczać dodatkowych informacji, które pomagają prowadzić bardziej świadomą konsultację specjalistyczną.
Jak interpretować wyniki badań biomarkerów?
Pojedynczy biomarker nie pozwala rozpoznać ADHD, ale jest pomocny jako dodatkowe źródło bądź wskazanie dod dalszych badań.
Wynik:
- nie potwierdza diagnozy,
- nie wyklucza diagnozy,
- nie określa przyczyny trudności.
Markery biologiczne powinny być interpretowane w kontekście objawów, historii rozwoju, funkcjonowania szkolnego i rodzinnego oraz innych danych klinicznych. Samodzielna interpretacja może prowadzić do błędnych wniosków.
W przypadku badań takich jak oferowane w obszarze biomarkerów przez Lerolab, wyniki mogą dostarczać dodatkowych informacji i wspierać bardziej świadomą konsultację specjalistyczną, ale nie zastępują diagnozy.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Warto rozważyć konsultację, gdy:
- trudności z koncentracją utrzymują się przez dłuższy czas,
- problemy wpływają na naukę lub codzienne funkcjonowanie,
- pojawiają się trudności emocjonalne, społeczne lub organizacyjne,
- rodzic lub nauczyciel obserwuje wyraźne pogorszenie funkcjonowania dziecka.
Na co zwrócić uwagę w praktyce?
- Patrz na funkcjonowanie dziecka całościowo.
- Unikaj wyciągania wniosków z pojedynczego wyniku badania.
- Zwracaj uwagę na wpływ trudności na naukę i relacje społeczne.
- Korzystaj z konsultacji specjalistycznych przy utrzymujących się trudnościach.
- Traktuj biomarkery jako dodatkowe źródło danych.
- Śledź rozwój wiedzy naukowej dotyczącej osi jelitowo-mózgowej.
- Zachowuj ostrożność wobec uproszczonych interpretacji badań.
Słownik pojęć użytych w artykule
Mikrobiota jelitowa — zbiór mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokarmowym.
ADHD — zaburzenie neurorozwojowe związane między innymi z trudnościami w koncentracji, impulsywnością i nadmierną aktywnością.
Biomarker — mierzalny wskaźnik biologiczny dostarczający dodatkowych informacji o funkcjonowaniu organizmu.
GlycA — laboratoryjny marker związany z ogólnym poziomem stanu zapalnego w organizmie.
Stan zapalny — reakcja organizmu na różne bodźce biologiczne lub środowiskowe.
Tryptofan — aminokwas wykorzystywany przez organizm do produkcji różnych związków biologicznych.
Oś jelitowo-mózgowa — sieć połączeń między jelitami, układem nerwowym i odpornościowym.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy badanie potwierdza, że mikrobiota powoduje ADHD?
Badanie wykazało jedynie współwystępowanie określonych cech mikrobioty i objawów ADHD.
Czy biomarkery mogą zastąpić diagnozę ADHD?
Mogą jedynie dostarczać dodatkowych danych wspierających ocenę specjalistyczną.
Czy wyniki dotyczą dzieci?
Badanie przeprowadzono u osiemnastoletnich uczestników.
Czy stan zapalny był związany z ADHD?
W badanej grupie mężczyzn zaobserwowano taki związek.
Czy wyniki można od razu wykorzystać klinicznie?
Autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań.
Źródła i literatura
Associations of the gut microbiome and inflammatory markers with ADHD symptoms and mental health in young adults. Scientific Reports (2025).
Link: https://www.nature.com/articles/s41598-025-94687-7
Język: angielski
Tematyka: mikrobiota jelitowa, ADHD, stan zapalny, zdrowie psychiczne.
Wykorzystane wnioski: charakterystyka badanej grupy, zależności między ADHD, GlycA i mikrobiotą jelitową, ograniczenia badania.
